فرزندان مادران افسرده، اضطراب رها شدن دارند - مرکز مشاوره رهیاب

فرزندان مادران افسرده، اضطراب رها شدن دارند

پیشنهاد از طریق پیامک

افسردگی ازجمله شایع‌­ترین و شناخته­‌شده­‌ترین مشکلات روان­شناختی است که علائم آن شامل تغییر اشتها و وزن، تغییرات خواب و فعالیت، فقدان انرژی، احساس گناه، مشکل در تفکر و تمرکز و افکار عودکننده مرگ یا خودکشی است.

عوامل مختلفی در شکل­‌گیری و بروز اختلال افسردگی نقش دارند که از عمده­‌ترین آن‌ها می­‌توان به عوامل زیستی و اختلال در عملکرد انتقال‌­دهنده­‌های عصبی، عوامل ژنتیک و سابقه وجود افسردگی در اعضای خانواده، وقایع استرس­‌زا همچون تجربه فقدان و مرگ عزیزان و نیز آسیب­‌های دوران کودکی همچون مواجه‌شدن با روش­‌های تربیتی سخت­‌یرانه و مبتنی بر تنبیه و احساس گناه اشاره کرد که در پیدایش اختلال افسردگی در بزرگسالی نقش دارند.

اگرچه در سال‌های اخیر آگاهی عمومی درباره اختلال «افسردگی پس از زایمان» افزایش یافته است، اما هنوز شناخت کمی درباره دوره­‌های افسردگی بالینی شایع در مادران و تأثیر آن بر خانواده وجود دارد. افسردگی هنوز در بین عموم با نوعی «انگ» همراه است و بسیاری از افراد آن را ناشی از ضعف و نقص شخصیت می‌دانند نه یک بیماری.

 

 چرا مادران افسرده می‌شوند؟

دلایل بروز افسردگی در مادران تفاوت چندانی با سایر گروه­ها ندارد. هرچند برخی عوامل، به ویژه عوامل مربوط به دوره پس از زایمان، ممکن است در شکل­گیری افسردگی در این گروه نقش داشته باشد. شناخته‌شده‌ترین شکل افسردگی در مادران، اختلال «افسردگی پس از زایمان» است که خصوصیات آن شامل خلق افسرده، اضطراب مفرط، بی­خوابی و تغییر وزن است.

این اختلال، عموماً ظرف ۱۲ هفته پس از زایمان شروع می­شود. بسیاری از زنان در دوره ۴ تا ۶ هفته پس از زایمان، دچار علائم خلقی می­شوند؛ اما در اغلب موارد این علائم در حد خفیف باقی می­مانند که اصطلاحاً آن را «اندوه بچه» (baby blue) می­نامند. «اندوه بچه» یک آشفتگی گذرا در خلق مادر است که مشخصه آن بی­ثباتی خلق، سردرگمی ذهنی و گریستن است. این احساسات که ممکن است چندین روز طول بکشد، می­تواند ناشی از تغییرات سریع سطح هورمون­ها، استرس تولد بچه و آگاهی از مسئولیت مادر شدن باشد و به‌جز آموزش و حمایت از مادر، نیاز به درمان خاصی ندارد؛ اما درصورتی‌که این علائم بیش از دو هفته طول بکشد، لازم است مادر ازنظر وجود اختلال «افسردگی پس از زایمان» موردتوجه و بررسی قرار گیرد.

علاوه بر تغییرات هورمونی و استرس­های مربوط به نقش مادری، برخی دیگر از عوامل می­توانند در پیدایش علائم افسردگی، در دوره پس از زایمان مؤثر باشند. شرایطی که در آن نوزاد متولدشده با انتظارات مادر متفاوت باشد، همچون زمانی که جنسیت نوزاد مورد دلخواه مادر نباشد، نوزاد با نقص یا بیماری مادرزادی متولد شده باشد و یا حتی الگوی خواب و خوراک نوزاد با انتظارات مادر متفاوت باشد، می­تواند منجر به ایجاد اضطراب در مادر گردد؛ به‌ویژه اگر مادر نیز ویژگی­­های شخصیتی همچون بی­نقص­گرایی، وسواس و یا اعتمادبه‌نفس ضعیف داشته باشد.

یکی دیگر از اختلالات خلقی ویژه زنان، اختلال «ملال پیش از قاعدگی» (premenstrual dysphoric disorder) است که تحت عنوان PMS نیز شناخته می­شود. این اختلال ازجمله اختلالات روان­تنی است که با تغییر سطح استروییدهای جنسی در چرخه قاعدگی تخمک­گذاری آغاز می­شود. این حالت حدود یک هفته پیش از شروع خونریزی قاعدگی بروز می­کند و در حدود ۵ درصد از زنان به شکل یک اختلال قابل‌توجه نمایان می­شود. هرچند درصد زنانی که درجاتی از تغییر خلق و خواب و علائم جسمانی را پیش از دوره قاعدگی تجربه می­کنند، به ۸۰ درصد هم می­رسد.

علاوه بر این دو اختلالِ توصیف‌شده که به‌طور ویژه در زنان رخ می­دهد، زنان آسیب­پذیری بالایی در برابر ابتلا به یک دوره افسردگی دارند. مطالعات مختلف نشان می­دهند بین ۶ تا ۲۱ درصد زنان در طول زندگی خود حداقل یک دوره «افسردگی اساسی» را تجربه می­کنند. رقمی که تقریباً دو برابر بیشتر از شیوع این اختلال در بین مردان است (نوبل،۲۰۰۵). این نرخ شیوع با در نظر گرفتن دوره­های خفیف­تر و یا به‌اصطلاح زیر آستانه بالینی افسردگی، بالاتر می‌رود. نرخ شیوع افسردگی در طول بارداری، دوره پس از زایمان و در سراسر دوران رشد کودک نیز به همین میزان است (سامرست، ۲۰۰۶). بنابراین افسردگی در زنان و مادران موضوعی شایع و قابل‌توجه است.

 

تأثیر افسردگی مادر بر رشد کودک چیست؟

نوزاد پس از تولد، ناگهان از محیط امن و آرام رحم خارج شده و به شکل موجودی ناتوان وارد یک دنیای ناشناخته، پیچیده و آشفته می­گردد. مادر با پاسخ دادن به نیازهای نوزاد، او را از «اضطراب رها شدن» در این دنیا محافظت می­کند. در دسترس بودن، پاسخگو بودن و حساس بودن به نیازهای نوزاد از سوی مادر، زمینه ایجاد «احساس امنیت» و اعتماد را در نوزاد ایجاد می­کند.

در شرایطی که مادر به دلیل افسردگی، انرژی، توجه و علاقه­مندی کافی در پاسخگویی به نیازهای کودک را نداشته باشد، نوزاد دنیا را مکانی طردکننده و غیرقابل‌اعتماد ادراک می­کند. مطالعات زیادی نشان داده­اند که مادران افسرده، در ایجاد پیوند عاطفی با فرزند دچار مشکل هستند؛ آن‌ها حساسیت کمی نسبت به نیازهای کودک نوپای خود دارند و قادر نیستند پاسخی متناسب و هماهنگ به رفتار نوزاد بدهند. درنتیجه فرزندان این مادران، غمگین­تر و منزوی­تر از همسالان خود به نظر می­رسند. در همان ماه‌های اولیه تولد به‌سختی آرام می­شوند، نسبت به محیط خود بی­میل و بی­توجه به نظر می­رسند و در غذا خوردن و به خواب رفتن مشکل دارند.

مادر همچنین از نخستین روزهای تولد، وظیفه «معنا دادن» به تجارب نوزاد و کودک نوپای خود را به عهده دارد و با ارائه پاسخ به‌موقع و متناسب با نیاز کودک، او را در تمایز بین ادراک­های مختلف همچون گرسنگی، درد و یا خواب‌آلودگی یاری می­کند. به‌تدریج در ماه‌های بعدی و با ظهور هیجانات مختلف، مادر همچون آینه­ای در برابر کودک نوپا، احساس­های غم، خوشحالی، خشم و غیره را که توسط کودک تجربه می­شوند، به او انعکاس می­دهد.

درصورتی‌که مادر به دلیل ابتلا به افسردگی­ قادر به همراهی کودک در تجربه و تفکیک هیجانات نباشد، این تمایز در کودکان مختل می­گردد. در نتیجه این عدم توانایی، کودک در سنین بعدی قادر به تمایز بین هیجانات مختلف و تنظیم و تعدیل این هیجانات نخواهد بود. پژوهش­های سال‌های اخیر، نقص در توانایی تنظیم هیجانات را یکی از علل اصلی ابتلا به مشکلات بهداشت روانی، به‌ویژه مشکلات ارتباطی و بین فردی و نیز مشکلات اضطرابی و خلقی می­دانند.

فرزندان مادران افسرده، در سنین دبستان و پیش از دبستان، دست به رفتارهای پرخاشگرانه و نقض قوانین می­زنند. این رفتارها اغلب تلاشی از سوی این کودکان است برای اینکه مادر افسرده را از دنیای خود بیرون بکشند و او را وادار کنند تا به آن‌ها توجه کرده و برای رفتارهای آن‌ها مرز و قانون وضع نماید.

خلق افسرده، درصورتی‌که تحت درمان قرار نگیرد، فرد را به‌صورت دوره­ای درگیر خواهد کرد. در اغلب اختلالات افسردگی، خلق فرد مبتلا دارای نوسان است. درنتیجه کودک با تغییراتی غیرقابل‌پیش‌بینی در روال معمول رفتار مادر مواجه می­شود که از علت آن نامطلع است. در بسیاری موارد، کودکان ممکن است خود را علت این تغییر حالت مادر دانسته و دست به سرزنش خود بزنند.

چنین کودکانی خود را عامل ناراحتی مادر و نابسامانی اوضاع خانه می­دانند و «احساس گناه» زیادی را تجربه می­کنند. به‌ویژه اینکه مادران نیز به دلیل تحریک­پذیری و تحمل کمی که در برابر رفتارهای کودک دارند، او را مورد سرزنش و انتقاد قرار می­دهند. این کودکان در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به مشکلات روان­شناختی، چه در کودکی و چه در بزرگسالی هستند.

از همان سنین اولیه کودکی، میزان ابتلا به افسردگی و سایر اختلالات عاطفی و رفتاری در بین فرزندان مادران افسرده به طرز چشمگیری بیشتر از فرزندان مادران غیرافسرده است. نرخ افسردگی در سنین مدرسه و نوجوانی در فرزندان مادران افسرده، بین ۲۰ تا ۴۰ درصد است. علاوه بر این، مشکلات عاطفی، شناختی، بین فردی و مشکل در کارکردهای مغزی در این کودکان بالاتر است (گودمن و تالی، ۲۰۰۶).

افسردگی مادران در سنین نوجوانی منجر به مشکلات رفتاری، اجتماعی و تحصیلی در فرزندان می­گردد. این تأثیر در دختران به‌مراتب بیشتر است.

 

چگونه می­توان به کودکی که مادر افسرده دارد، کمک کرد؟

مادری که در حال تجربه «افسردگی پس از زایمان» است، نیاز به حمایت اطرافیان دارد تا به‌تدریج بتواند با مسئولیت­های جدید خود و اضطراب­های ناشی از آن مقابله کند. در مواردی که افسردگی شدت بیشتری دارد، استفاده از متخصصان روان­شناس و روان­پزشک برای درمان افسردگی ضروری است.

مادرانی که در سنین بالاتر کودک خود، در حال گذراندن دوره افسردگی هستند از سروصدا و بسیاری دیگر از محرک‌های محیطی تنفر دارند. درنتیجه، تحمل سروصدای کودک و نیاز او به هیجان، بازی و وضع چارچوب و قوانین را ندارند. آن‌ها علاقه­ای به شرکت در فعالیت­های اجتماعی نداشته و ترجیح می­دهند روزهای افسردگی خود را در رختخواب سپری کنند؛ بنابراین، فضای خانه­ای که مادری افسرده در آن حضور دارد، نامرتب، بدون گرما و انرژی و هیجان است. لذا در زمان­هایی که مادر در حال طی کردن دوره افسردگی است، حضور یک مراقب نزدیک از قبیل پرستار، مادربزرگ، پدر یا دیگر نزدیکانی که می­توانند فضای خانه را از رکود و رخوت خارج کنند، می­تواند مثمر ثمر باشد.

در این شرایط همچنین بهتر است امکانی برای کودک فراهم شود تا بتواند مدت‌زمان بیشتری را خارج از خانه و در فضایی که به او امکان انجام فعالیت­های کودکانه را می­دهد، سپری نماید. همچنین لازم است توضیحاتی متناسب با سطح رشدی و شناختی کودک درباره بیماری مادر به وی داده شود. چنین توضیحاتی کمک می­کند تا بدون ایجاد اضطراب و نگرانی در وی، دلیل تغییرات روحی و رفتاری مادر را به زبانی ساده درک کند.

در مواردی که افسردگی مادر، منجر به مشکلات رفتاری و خلقی در کودک گردیده است، در کنار درمان افسردگی مادر که اولویت نخست است، می­توان از جلسات روان­درمانی برای کودک نیز بهره جست تا در آن بتواند از احساسات و افکار خود درباره شرایطی که تجربه می­کند صحبت کند و کمک لازم را برای گذر از این شرایط دریافت کند.

 

راهکار مناسب برای حل مشکلات مادر افسرده و فرزندش چیست؟

تشخیص به‌موقع و شروع درمان مناسب و به هنگام، مهم‌ترین راهکار برای رفع این مشکل است. هنگامی‌که افسردگی با موفقیت درمان می­شود، مادر انرژی کافی برای توجه کردن، وضع مرزها و قوانین محکم و هماهنگ را دارد و درنتیجه مشکلات رفتاری کودک نیز بهبود می­یابد. بهره‌گیری از جلسات منظم روان­درمانی و در صورت نیاز استفاده منظم از دارو­های ضدافسردگی، برای درمان افسردگی ضروری است. همچنین اطرافیان مادر مبتلا به افسردگی، با درک ماهیت بیماری و حضور مناسب خود نقش مهمی در ایجاد یک شبکه حمایتی مناسب برای مادر و فرزند را به عهده دارند.

 

افسردگی یک بیماری شایع و ناتوان­‌کننده و درعین‌حال، قابل‌درمان است. اگر در خود یا اطرافیان نشانه‌­هایی هشداردهنده مبنی بر وجود افسردگی می‌­بینید، هرچه سریع‌تر با متخصصان «رهیاب» تماس بگیرید!

 

بازدیدها: 5

مطالب بیشتر

تنهایی پرهیاهو

گزارش یک مورد خاص از زهرا شیرازی، کارشناس مددکاری اجتماعی آرمان یکی از اعضای کتابخانه‌ ما بود، ۹ ساله. پسرک منزوی و گوشه‌گیر بود و برای

رابطه عاشقانه در بین جوانان

5 نوع رابطه عاشقانه در بین جوانان

انواع روابط عاشقانه در بزرگسالی عبارتند از: روابط مستقل شاد، روابط تثبیت شده، روابطی که هنوز به ثبات نرسیده‌اند، روابط درگیر و روابطی با مشکلات

اشتراک بذارید

لینکدین
واتس اپ

مشاوره تلفنی ( از شماره ثابت )
۰۲۱۲۲۹۱۶۱۱۴– ۰۲۱۲۲۹۱۶۱۱۵

مشاوره روانشناسی 15 دقیقه ای

قیمت: 45.000 تومان

برای رزرو نوبت کلیک کنید

رزرو کن

مشاوره روانشناسی 45 دقیقه ای

قیمت: 105.000 تومان

برای رزرو نوبت کلیک کنید

رزرو کن

مشاوره روانشناسی 30 دقیقه ای

قیمت: 70.000 تومان

برای رزرو نوبت کلیک کنید

رزرو کن

مشاوره روانشناسی یک ساعتی

قیمت: 140.000 تومان

برای رزرو نوبت کلیک کنید

رزرو کن
مشاوره آنلاین (تصویری، صوتی و متنی) با بهترین روانشناسان

تا 30درصد تخفیف

میخای قبل از اینکه سایت رهیاب را ترک کنید از تخفیفات بسته های تلفنی ما باخبر بشین؟

بزرگترین مرکز مشاوره روانشناسی ازدواج و خانواده
Share on telegram
Share on twitter
Share on linkedin