مشاوره روانشناسی، روان‌ درمانی فردی، کودک، مشاوره پیش از ازدواج، استعدادیابی

اعتیاد چیست و چگونه عمل می کند؟

اعتیاد و عوارض آن و دسترسی به مواد مخدر یکی از مهمترین مشکلات و چالش های قرن کنونی است. کشورهای زیادی با این معضل دست به گریبان هستند و تلاش می کنند تا با آن مبارزه کنند.

با اینکه در سالهای اخیر درباره اعتیاد، عوامل ابتلا به آن و مواد مخدر و راه های جلوگیری از اعتیاد به آن اطلاعات زیادی در اختیار افراد قرار می گیرد اما مصرف مواد مخدر بیشتر از قبل رواج پیدا کرده است.

سن اعتیاد نیز به میزان قابل توجهی پایین آمده و شیوع آن در میان زنان گسترش یافته است.

♦ تعریف اعتیاد چیست؟

تعریف های متعددی از اعتیاد تاکنون شنیده ایم مانند:

اراده پایین، مشکلات روحی و روانی، اعتماد به نفس یا عزت نفس پایین، ضعف اخلاق، نوعی بیماری جسمانی، ضعف و ناتوانی در مواجه شدن با مشکلات زندگی و تعاریفی از این قبیل.

در مجموع اعتیاد به رفتاری گفته می شود که فرد در اثر مصرف مواد دارویی و شیمیایی مانند کراک، شیشه، مسکالین و یا مواد طبیعی مانند حشیش، تریاک دچار ناتوانی در کنترل رفتارهای خود می‌شود.

اگر در چنین مواردی، فرد هرچه سریعتر برای ترک ماریجوانا، ترک کراک، ترک شیشه و سایر مواد مخدر اقدام نماید، شانس بیشتری برای بهبودی کامل و رهایی از این مشکلات خواهد داشت.

درواقع اعتیاد یک بیماری محسوب می شود که مانند هر بیماری دیگری درمان پذیر است. از طریق آموزش خودکنترلی در معتادان، می توان از پیشرفت این بیماری جلوگیری کرد.

باید در نظر داشته باشیم که ضعف اراده به خودی خود یک بیماری محسوب نمی شود اما از آنجایی که تاثیر منفی ای بر روی سیستم اعصاب مرکزی می گذارد و در روند زندگی فرد اختلال ایجاد می کند بیماری در نظر گرفته می ‌شود زیرا با اختلالی که در مدیریت سیستم پاداش_رفتار ایجاد می کند، موجب تکرار رفتار اعتیادی در فرد می‌شود.

از آنجایی که اعتیاد به مواد مخدر، مدارهای عصبی مربوط به سیستم حافظه، پاداش و انگیزش را در مغز تحت تاثیر قرار می دهد و عملکرد آن را مختل می کند موجب بروز انواع عوارض اجتماعی، زیستی، فیزیولوژکی، و روحی و روانی در فرد می شود.

از منظری دیگر می توان اعتیاد را تلاشی در جهت کنترل چرخه‌های خارج از کنترل در زندگی فرد در نظر گرفت.

افرادی که از یک ماده شیمیایی برای تغییر خلق و ایجاد فضای روانی قابل تحمل تر استفاده می‌کنند بر این باورند که توانایی کنترل این چرخه‌ها را دارند.

اعتیاد یک فرآیند تدریجی است و فرد تلاش می کند تا محیط اطراف خود و فعل و انفعالات ذهن خود را کنترل کند و فانتزی های مربوط به یک زندگی ایده آل را برای خود عملی نماید.

اعتیاد غالبا فرایندی است که از یک وضعیت می‌توان گنگ شروع می ‌شود و به یک پایانی می ‌رسد.

همه فرایندهای اعتیادآور با هم یک وجه اشتراک دارند: جستجوی بی وقفه یکپارچگی، آرامش و خوشبختی که در اکثر موارد شروع آن یک راه اندازی مانند شکست مالی، شکست عاطفی، احساس تنهایی مفرط، احساس ناکامی شدید در کنترل امور و … دارد.

مهم نیست اعتیاد به چه چیزی مطرح باشد، بلکه مصرف‌ کنندگان مواد مخدر، از یک موقعیت استرس زا برای تغییر خلق و ایجاد خلسه و نشئگی برای رهایی از آن موقعیت استفاده می کنند.

باید در نظر داشت که اعتیاد یک رفتار ضد اجتماعی نیست بلکه نوعی بیماری است و تمام مراحل درمان اعتیاد باید تحت نظر روانشناسان، روانپرشکان و متخصصین ترک اعتیاد انجام نظارت و پیگیری شود.

 

در مجموع می توان اعتیاد را واکنش فیزیولوژیک بدن در برابر مصرف انواع مواد مخدر اعم از گیاهی یا شیمیایی در نظر گرفت.

مصرف مواد اعتیادآور موقتا موجب آرامش، تسکین و در مواردی تحریک خلق پایین فرد و ایجاد یک سرخوشی گذرا در فرد می گردد.

پس از اینکه تاثیر ماده مخدر پایان یافت، فرد مجددا جستجو برای تامین دوباره آن را آغاز می کند. اینگونه است که به تدریج فرد مصرف کننده ناگهان خود را در وضعیتی پیدا می کند که دیگر هم از نظر جسمی و هم از نظر روانی به ماده مخدر وابسته شده است.

این وابستگی به تدریج روی همه ابعاد روانی، جسمانی، مالی، شغلی، خانوادگی و اجتماعی فرد تاثیر مخرب می گذارد و فرد برای جبران این تخریب مواد بیشتری مصرف می کند و تقریبا فلج خواهد شد.

پس همانطور که گفتیم این وابستگی به مواد نوعی بیماری است که درمانپذیر است.

اما درمان این بیماری نیاز به کار حرفه ای و دانش تخصصی دارد. از این رو رهیاب، با کادری متخصص در حوزه درمان اعتیاد و ارائه خدمات تخصصی در زمینه ترک اعتیاد نویدبخش بهبود درمانجویان و خانواده های نگران آنها است.

♦ به چه کسی معتاد گفته می شود؟

طبق نظر کمیته بین المللی متخصصان تشخیص مواد اعتیادآور، معتاد کسی است که به دلیل استفاده مداوم از مواد اعتیادآور، بدن او دچار یک مقاومت شده است.

در این تعریف، استفاده مداوم از مواد مخدر باعث کاهش اثرات آن مواد به مرور زمان می گردد و اگر آن مواد به فرد نرسد به دردهای جسمانی و اختلالات عصبی/روانی دچار می شود که به این وضعیت سندروم محرومیت نیز می‌ گویند.

 

همه افراد در طول زندگی ممکن است به انجام یک فعالیت خاص یا مصرف چیزی عادت ‌کنند، اما الزاما موجب آسیب به خود یا افراد دیگر نمی شود زیرا هر زمان که فرد احساس کند باید از شر آن عادت مخرب خلاص شود می تواند با اراده آن را کنار بگذارد و خود را خلاص کند. درواقع نوعی عادت محسوب می شود نه اعتیاد که با وجود میل و تلاش های مکرر نتوان آن را ترک کرد و کنار گذاشت.

رهایی از اعتیاد

♦ انواع اعتیاد چیست؟

♦ اعتیاد به مواد مخدر و روان گردان ها

اعتیاد به مواد مخدر و روان گردان ها انواع اعتیاد به شیشه، اعتیاد به تریاک، اعتیاد به هرویین، اعتیاد به حشیش یا ماری جوانا، اعتیاد به مسکالین و انواعی دیگر را شامل می شود.

وقتی کسی به مواد مخدر اعتیاد دارد اگر مصرف مواد مخدر به یکباره و ناگهانی قطع شود نشانه خماری در او ایجاد می شود.

اعتیاد به مواد مخدر با «تحمل» یا سازگاری بدن با مواد همراه است و فرد معتاد برای رسیدن به وضعیت نشئگی همواره باید مقدار مصرف مواد را افزایش دهد.

علائمی مانند تهوع، اسهال، لرزش بدن یا دست، علائم منسوب به خماری هستند که در اعتیاد به مواد مخدر مشاهده می شوند.

 

♦ اعتیاد هایی که در رفتار افراد بروز می یابد

اعتیاد هایی که در رفتار افراد بروز می یابد شامل اعتیاد به گوشی موبایل، اعتیاد به الکل، اعتیاد به کار، اعتیاد به شبکه های اجتماعی و اعتیاد به خوردن، اعتیاد به قمار و مواردی از این دست می شود.

انواع اعتیاد رفتاری، الگوهایی در رفتارهای انسان هستند که چرخه ای شبیه به اعتیاد به مواد مخدر دارند:

فرد از انجام یک رفتار لذت می‌ برد و از آن به عنوان روشی که تجربه های زندگی را بهبود می بخشد و کمک می کند تا استرس و اضطراب بهتر تحمل شود، استفاده می کند.

در اعتیاد رفتاری هم شخص مانند کسی که به مواد مخدر اعتیاد دارد، روابط و سایر تعاملاتش را به خاطر اعتیادش قربانی می کند و به همان ترتیب هم در فعالیت عصبی مغز اختلال ایجاد می شود.

 

♦ عوامل بروز اعتیاد چیست؟

برای توضیح عواملی که منجر به اعتیاد می شوند ابتدا به عوامل فردی اشاره می کنیم مانند:

ژنتیک: پژوهش های متعددی نشان داده اند که عامل ينتیک می تواند در گرایش فرد به اعتیاد نقش مهمی داشته باشد که در مطالب بعدی در سایت حتما به آن می پردازیم.

♦ ویژگی های شخصیتی فرد:

اگر افراد را از لحاظ شخصیتی به دو گروه درونگرا و برونگرا تقسیم کنیم، هر دو گروه مستعد ابتلا به اعتیاد به مواد مخدر هستند.

هم افرادی که درونگرا، منزوی و با اعتماد به نفس پایین هستند و هم افرادی که برونگرا و با ویژگی های قانون گریز و هنجار شکن، ماجراجو و ریسک پذیر هستند ممکن است دچار اعتیاد شوند زیرا شخصیت هایی با رفتارهای افراطی و تفریطی هر دو آمادگی معتاد شدن را دارند.

 

♦ عوامل زمینه ساز اجتماعی

آن دسته از عوامل اجتماعی مانند فقر فرهنگی_طبقاتی، مشکلات معیشتی و اقتصادی، تحصیلات و موقعیت اجتماعی، شرایط تربیتی، گروه هایی که فرد به آنها تعلق دارد یا با آنها در تعامل است، دوستان و همراهان اجتماعی، همه و همه از جمله عواملی هستند که ممکن است موجب گرایش فرد به اعتیاد گردد.

 

♦ عوامل زمینه ساز خانوادگی

زمینه و بافتی که یک فرد معتاد در آن رشد کرده، ویژگی های شخصیتی و تربینی والدین فرد معتاد، ناسازگاری ها و اختلافاتی که فرد معتاد از کودکی در خانواده شاهد آن بوده، فقدان فضای صمیمی و امکان گفتگو میان اعضای خانواده، مشغله والدین که منجر به عدم احساس مسئولیت در قبال تربیت فرزندان و در نهایت آسیب پذیری آنها می شود، از عوامل زمینه ساز خانوادگی در اعتیاد فرد می باشد.

♦ مراحل شکل گیری اعتیاد چگونه است؟

♦ مرحله اول: آشنایی با مواد مخدر و اعتیادآور

در مرحله آشنایی با مواد مخدر و اعتیادآور، فرد به روش های مختلفی مانند گروه دوستان، همکاران یا هم گروهی ها مثلا وقتی عضو یک کلوب یا تیم خاصی است، خانواده و غیره با مواد مخدر و اعتیادآور آشنا می ‌شود و معمولا در آغاز به صورت یک فعالیت تفریحی، از روی کنجکاوی، فراموش کردن برخی مشکلات یا مثلا کم نیاوردن از دوستان شروع می شود اما مشخص نیست سرانجام به کجا ختم شود.

♦ مرحله دوم: شک و تردید برای مصرف

در مرحله شک و تردید مصرف کننده مواد مخدر بعد از مدتی استفاده نامنظم و تفننی از مواد متوجه می شود که بدنش به مقدار مواد بیشتری نیاز دارد و دچار شک و تردید می‌ شود و که مصرف را ادامه بدهد یا خیر.

به همین منظور برای رها شدن از این شرایط با میل رو به افزایش خود برای مصرف مبارزه می کند.

♦ مرحله سوم: اعتیاد یا وابستگی کامل

مرحله اعتیاد یا وابستگی کامل اغلب بعد از شک و تردید اتفاق می افتد و گاهی نیز حتی فرد تا مدتی مصرف را کنار گذاشته و ترک کرده است اما وسوسه می شود و مجددا شروع می کند و این مسیر ادامه می یابد تا در نهایت به مرحله وابستگی به مواد مخدر و اعتیاد کامل می ‌رسد. بعد از آن هر بار مجبور می شود برای رسیدن به نشئگی هر دفعه مقدار مصرف مواد را افزایش ‌دهد.

درمان اعتیاد چگونه است؟

از آنجایی که اعتیاد یک فرآیندی است که فرد را هم از نظر جسمانی و هم از نظر روانی تحت تاثیر قرار می دهد.

لذا درمان هم باید متمرکز بر فرآیندی روانی و جسمی باشد. برای درمان اعتیاد باید بتوان همزمان به مسائل و نشانه های جسمانی و روانی فرد معتاد به مواد مخدر توجه کرد.

نکته بسیار حائز اهمیت در درمان افراد معتاد اهمیت استفاده از خدمات مشاوره و رواندرمانی قبل و بعد از سم زدایی بدن است. رهیاب با استفاده از یک تیم متخصص و توانمند در زمینه درمان افراد معتاد به مواد مخدر همواره بهترین شرایط حمایتی و درمانی را هم برای فردی که درگیر اعتیاد به مواد مخدر است و هم خانواده آنها به منظور سازگاری بهتر با فردی که درمانش را طی می کند یا تمام کرده است فراهم کرده و در این مسیر سخت بهترین همیار شما خواهد بود.

 

نکته مهم و حائز اهمیت این است که هر نوع ماده مخدری، در بدن مصرف کننده موارد اثرات مخصوص به خود را بر جای می‌گذارد. اگرچه یک موضوع در همه مواد اعتیادآور مشترک است و آن هم فرایند آغاز و به وجود آمدن وابستگی روانی در افراد است.

نکته مهم دیگر آن که اکثر مواد مخدرها در کنار وابستگی روانی ای که ایجاد می کنند، وابستگی جسمانی نیز در شخص مصرف کننده به وجود می آورند.

 

مواد اعتیاد آور و نوع وابستگی ای که ایجاد می کنند در جدول زیر آورده شده است.

1 وابستگی جسمانی وابستگی روانی مواد اعتیاد آور
2 الکل
3 تریاک، مورفین، ترامادول، کوکایین، نیکوتین (سیگار)، کافئین (قهوه و چای)، آمفتامین (شیشه یا کریستال)، هرویین، کراک
4 حشیش، ماری جوانا، ال اس دی LSD، فن سیکلیدین، مواد استنشاقی ( بنزین، استون، چسب)

 

حالت نشئگی و خلسه چگونه است؟

♦ نشئگی:

حالتی است که فرد مصرف‌کننده مواد مخدر احساس بهتر و خلق بالایی را تجربه می کند. حالتی شبیه احساس کامل بودن، بهتر از سایرین بودن و رهایی از درد و تنش را تجربه می کنند. الکل، هروئین، ماری‌ جوانا، پرخوری، و قمار بازی احساس ارضاء شدن یا نشئگی در فرد ایجاد می ‌کنند. این حالت تا زمانی که فرد خلق خوشی را تجربه می کند که ناشی از مصرف مواد اعتیاد آور یا رفتارهای اعتیادی مثل قمار باشد دوام دارد.

اما چیزی که مهم است همواره حالات نشئگی از بین می ‌رود و احساسات رضایتبخش نیز به تدریج محو می شوند و فرد به همان حالت اولیه بازمی ‌گردد و فرد معتاد احساس اندوه و غم و غصه زیادی را تجربه می کند. همه لذت ها و سرخوشی ها محو می شوند.

سیستم مغزی عصبی معتاد که حالا آن لذت را تجربه کرده است فرد را تشویق به مصرف مقدار بیشتری از مواد می کند تا بتواند دوباره آن حالت نشئگی را تجربه کند و از تجربه درد رهایی یابد. اما چیزی که به مرور برای فرد باقی می ماند ناامیدی و یاس مکرر است و درد و رنج بیشتر و بیشتر.

♦ خلسه:

مسمومیت و تغییر خلقی که در نتیجه رفتارهای اعتیادی در فرد به وجود می آید یک حالت خلسه محسوب می شود؛ اعتیادهای رفتاری مانند مصرف بیش از حد الکل، جیب بری، ولخرجی، قماربازی و رفتار جنسی افراطی و بی بندوباری.

در حالت خلسه درواقع فرد به نوعی از محیط و آدم های اطراف خود جدا می شود و کنترل کمی بر رفتار خود دارد. گویی فرد در دو دنیای متفاوت زندگی می کند.

وضعیت خلسه به فرد این امکان را می‌دهد که از احساس گناه، درد، شرم و اندوه فاصله بگیرد و آرامش را حتی به طور موقت تجربه کند.

به تدریج افراد معتاد یاد می گیرند چطور در حالت خلسه زندگی کنند و لذت بیشتری کسب کنند و از تجربه احساسات دردناک خود فاصله بگیرند. فرد معتاد احساس کنترل و قدرت بیشتری را تجربه می ‌کند اما همچنان به وضعیت خلسه وابسته است.

همین موضوع باعث می شود که همواره مواد اعتیادآور بیشتری را جستجو کند و از این رو وضعیت اعتیاد او رو به پیشرفت می گذارد.

آنها در حالت خلسه برخی حالت های معنوی مانند نزدیک شدن به پیامبران و افراد خاص یا حتی خدا را تجربه می کنند.

که باید آگاه باشیم که این تجربه یک حالت مجازی است و واقعیت ندارد و متاثر از اعتقادات و باورهای هر فرد می تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و در هر صورت چنین حالاتی تنها یک خیال است.

آنها در این وضعیت بخشنده تر، دست و دلبازتر، بی بند و بارتر می شوند و کنترل کمی روی رفتارهای خود دارند.

♦ درمان اعتیاد چگونه است؟

اعتیاد یک نوع بیماری است که نیاز به درمان جدی و تخصصی دارد. اعتیاد به مواد مخدر یا حتی اعتیادهای رفتاری دیگر درواقع نوعی اختلال در سیستم عصبی انسان است که عوامل زیادی در بروز آن سهیم هستند از مسائل فیزیولوژیک گرفته مسائل فرهنگی و اجتماعی.

تیم تخصصی درمان اعتیاد در مقالات بعدی مطالب مهمی را در زمینه درمان اعتیاد در همین وب سایت منتشر خواهد کرد.

از جمله خدمات درمانی کلینیک ترک اعتیاد رهیاب می توان به خدمات روانپزشکی، علوم اعصاب و نوروفیدبک، رواندرمانی فردی و مشاوره روانشناسی، خانواده درمانی و زوج درمانی اشاره کرد.

ما همواره در این مسیر سخت با شما خواهیم بود و راه را برایتان آسان خواهیم کرد. شما می توانید برای اطلاع از خدمات کلینیک ترک اعتیاد رهیاب با ما تماس بگیرید. ما پاسخگوی شما عزیزان هستیم.

 

تماس با 02122916115 از سراسر کشور
تماس با 0212291614 از استان تهـران

 

بازدیدها: 4

اشتراک بذارید

لینکدین
واتس اپ
چاپ
توییتر
فیسبوک
تلگرام
پینترست
Reddit
مطالب بیشتر